archive-no.com » NO » M » MAT.NO

Total: 805

Choose link from "Titles, links and description words view":

Or switch to "Titles and links view".
  • Mat.no
    det vil seie at dei lever i eit fattig land eller i eit område utan tilgang på animalske matvarer Eller dei har ikkje pengar til å kjøpeanimalsk mat Religiøse eller kulturelle årsaker Helsemessige årsaker Enkelte revmatikarar har mindre smerter når dei et vegetarkost Dyrevernomsyn eit idealistisk standpunkt om ikkje å ale opp og slakte dyr unødig Miljøomsyn Eit kosthald med kjøt er med på å auke utsleppa av klimagassar Solidariske omsyn For å få nok mat til alle på jorda er det nødvendig at mange går over til eit meir plantebasert kosthald Buycot eller korleis utøve din eigen politikk Eit viktig verkemiddel du kan bruke for å utøve din eigen matpolitikk er buycot Buycot er eit engelsk uttrykk som blandar omgrepa buy og boycott eller kjøp og boikott Du kan rett og slett boikotte varer frå produsentar eller land som du meiner oppfører seg uetisk Eit døme er boikott av Nestlé sine produkt etterat Nestlé marknadsførte si eiga mjølkeerstatning som betre enn brystmjølk i utviklingsland Om maten i leksjon 5 Løk er ei grønsak som gir mykje vitamin mineral sporstoff og antioksidantar Vi dyrkar løk i Noreg og kan gjerne auke forbruket I gratinert løksuppe kan vi bruke restar av brød og ost på toppen Klippekrans er ei gjærkringle som vi baker for å lære denne spesielle klippeteknikken Vi kan bake klippekrans i salt variant òg Då lager vi ein gjærdeig utan sukker til dømes som til grove rundstykke sjå side 65 i kokeboka og fyller hanmed ost strimla skinke hakka urter eller andre restar Visste du at Lågkarbo er ei nemning på eit kosthald som inneheld lite karbohydrat Vi finn karbohydrat i sukker korn og kornvarer ris pasta og poteter Nokoner opptekne av lågkarbo kosthald men dersom alle menneske på jorda skulle ete slik mat ville det faktisk berre bli nok mat til ein fjerdedel av oss Det finst rett og slett ikkje nok kjøt og annan animalsk mat til alle Vegetarianere Lakto ovo vegetarianere Et planteføde mjølk mjølkeprodukt og egg Lakto vegetarianere Et planteføde og mjølk eller mjølkeprodukt Veganer Et berre planteføde I palmeoljeguiden regnskog no no bevisst forbruker palmeoljeguide kan du finne ut om matvarene du bruker inneheld den miljøskadelege og usunne palmeoljen Grønn Hverdag presenterer kjøtfri måndag som ein måte å redusere kjøtforbruket på Veit du at i Noreg kan vi bruke egg sjølv om datostemplinga har gått ut På grunn av faren for salmonella i andre land har EØS ein regel om at egg berre kan lagrast i 28 dagar etter verpinga I Noreg har vi aldri hatt salmonella sjukdom frå norskproduserte egg men vi må likevel følgje EØS reglane Dersom dei norske egga blir oppbevarte i kjøleskap kan dei vare i fleire månader Er du i tvil så knekk eit egg i ein koppog lukt Quiz Berekraftig mat Kva vil det seie at maten er kortreist Maten er produsert lokalt Maten er produsert i små drivhus Maten har vore lagra i lang tid Lakto ovo vegetarkost er vegetarkost med meieriprodukt i tillegg vegetarkost med

    Original URL path: http://www.mat.no/nno/oek/Ungdomstrinnet/Leksjoner/Leksjon-5-Baerekraftig-mat (2016-01-04)
    Open archived version from archive


  • Mat.no
    leksjon 8 E en står for at stoffet er EU godkjendt Vi har ca 340 godkjende E stoff i Noreg Om maten i leksjon 6 Fårikål er ein av dei eldste rettene i Noreg Han har vore laga i uminnelege tider og stammar frå ei tid då råvarene og kokemetodane var urnorske før inspirasjon og ingrediensar frå utlandet gav matlaginga ein kreativ eksplosjon Lammekjøt og hovudkål er hovudingrediensane begge kortreiste råvarer frå vårt eige land Pepar derimot må vi importere for det gror ikkje pepar her i landet Smuldrepai med bær baker vi av mørdeig og bær som vi tjuknar med potetmjøl Heimelaga vaniljesaus smaker aller best og vi lærer om den evna egget har til å tjukne maten Indisk matkultur og mattradisjon India er eit stort land og 17 5 av alle menneske i verda bur i India Det er stor variasjon i kva folk et i dei ulike regionane Ris blir ete over heile India Fordi mange ikkje har tilgang på kjøt eller har råd til å kjøpe kjøt blir kosthaldet mest vegetarisk Men alle som bur langs kysten har tilgang på sjømat Kjøtretter i India er oftast med kylling eller lam Storfekjøt er forbode for hinduar og svinekjøt er ikkje tillate for muslimar Lammeretten rogan josh stammar frå Kashmir i India der dei har tilgang på lam Kyr er heilage i India derfor blir lam og sau viktige som proteinkjelde i kosthaldet Raita er vanleg som tilbehøyr i indisk og pakistansk mat Det er ein yoghurtdressing med mykje riven agurk i Naanbrød er flate og ofte krydra småbrød bakt med gjær Naan er vanleg tilbehøyr til mange indiske og pakistanske retter Visste du at Ingrid Espelid Hovig dreiv kosthaldsopplysning i nesten 40 år gjennom programmet Fjernsynskjøkkenet på NRK Tidlegare var skjørbuk eit stort problem blant sjøfolk som var på lange reiser og åt einsidig mat Også her i Noreg var sjukdommen utbreidd særleg vinterstid Skjørbuk er ein sjukdom ein kan få når ein ikkje får i seg nok C vitamin Han fører til blødingar blødande tannkjøt trøyttleik og dårleg matlyst I Noreg fekk ein bukt med sjukdommen etter at poteta blei vanleg i kosthaldetpå slutten av 1700 talet Quiz Mat og kultur Kva kallar vi metodane som kan gjere at maten held seg over lengre tid Konservering Kolonisering Sjukdommen skjørbuk kjem av mangel på vitamin C mangel på vitamin D Kva for eit dyr er heilagt i India Kua Sauen 1 3 Gratulerer Full pott med 0 0 rette Ta testen en gang til Prøv igjen Du fikk 0 0 rette Ta testen en gang til E stoff E stoff er tilsetjingsstoff som blir brukte for å påverke lagringsevna konsistensen smaken eller fargen til matvarene oppskrifter Heimebaka naanbrød Smuldrepai med bær Fårikål Rogan Josh indisk lammegryte Raita Mat og kultur Hva spiste folk før vi hadde penger butikker kjøkken og komfyrer Kompetansemål gi døme på korleis kjøkkenreiskapar tillagingsmåtar eller matvanar har endra seg over tid eller flytta seg geografisk og forklare korleis det har verka inn på

    Original URL path: http://www.mat.no/nno/oek/Ungdomstrinnet/Leksjoner/Leksjon-6-Mat-og-kultur (2016-01-04)
    Open archived version from archive

  • Mat.no
    småhandle i tillegg noko som gir unødvendige utgifter For å setje opp eit budsjett og føre rekneskap treng du eigentleg berre penn og papir men det er nok like enkelt på PC en eller på mobilen Det finst fleire ulike malar som du kan laste ned frå Internett Då kan du skrive budsjettet rett inn Di enklare du gjer det di lettare er det å gjennomføre Poenget er å setje opp inntekter det du kan bruke opp mot utgifter altså det du bruker Som ein start må du skaffe deg oversikt over inntektene og utgiftene Om maten i leksjon 7 Kjært barn har mange namn Somme kallar det raspeballar medan andre seier kumle kompe eller potetball Det kjem an på kvar i landet du bur Somme fyller raspeballane med oppskore kjøt flesk eller talg Fyllet blir gjerne kalla dott Felles for alle variantane er at denne tradisjonsretten er laga av ei blanding av rå rivne poteter og grovt mjøl og at denne røra blir forma til ganske store ballar som gjerne blir trekte i kjøtkraft Tilbehøyret til raspeballar varierer òg men mange bruker steikt bacon eller steiktflesk grove røykte pølser og kokt kålrot eller kålrotstappe Fruktsuppe er ein tradisjonsrik kvardagsdessert i Noreg og den kan vi lage av all slags frukt gjerne frukt som har små skadar til dømes nedfallsfrukt eller restar frå fruktfatet Dei stygge delane kan vi skjere bort Ein klatt iskald kesam eller yoghurt smaker godt i lun fruktsuppe Quiz Norsk tradisjonsmat Når kan ein rett reknast som ein del av tradisjonsmaten Når retten har vore innarbeidd i kosthaldet gjennom minst to generasjonar Når kongen har bestemt det Kva heiter tradisjonsretten som er laga av rå rivne poteter og mjøl Raspeball eller kompe Potetball Alle svara ovanfor kan vere rette sidan namnet på retten er avhengig av kvar i landet du bur For å sjå kor mykje pengar du bruker på for eksempel mat kan du setje opp eit budsjett føre rekneskap 1 3 Gratulerer Full pott med 0 0 rette Ta testen en gang til Prøv igjen Du fikk 0 0 rette Ta testen en gang til Næringsinnhald Innhaldet av næringsstoff i ei matvare kallar vi næringsinnhaldet oppskrifter Varm fruktsuppe med vaniljekesam og mandlar Raspeballar med steikt bacon og grov pølse Kålrotstappe vil du vite mer artikkel Månadsbudsjett og ein månadsrekneskap Sjå Luksusfellen program på TV3 Les artikkel Norsk tradisjonsmat Hva er tradisjonsmat egentlig Kompetansemål vurdere og velje matvarer på ein mangfaldig varemarknad når ein planlegg innkjøp gi døme på korleis kjøkkenreiskapar tillagingsmåtar eller matvanar har endra seg over tid eller flytta seg geografisk og forklare korleis det har verka inn på livet til folk skape og prøve ut nye retter ut frå ulike råvarer matlagingsmetodar og matkulturar Fra teoriboka Ungdom er stadig mer interessert i gamle norske tradisjonsretter Så hva synes du om å lage raspeball kumle kompe eller potetball Kjært barn har mange navn og kanskje noen eldre i familien kan fortelle deg mer om dette En helt annen sak er at det er

    Original URL path: http://www.mat.no/nno/oek/Ungdomstrinnet/Leksjoner/Leksjon-7-Norsk-tradisjonsmat (2016-01-04)
    Open archived version from archive

  • Mat.no
    det set smak på kjøtet Skjer heller bort feittet etter at det er steikt Feittet går ikkje inn i kjøtet Det er viktig å få steikjeskorpe på kjøtet for å få god smak Ved steiking av eit heilt kjøtstykke er det best å bruke steikjetermometer for å få den rette kjernetemperaturen Etter steiking bør heile kjøtstykke gjerne kvile litt før vi skjer i dei elles vil kjøtsafta sive ut Ein annan måte å steikje kjøt på er å bruke wok Det går fort og det er også ein sunn tillagingsmåte Då bruker vi tynne skiver av kjøt og steikjer dei raskt gjerne saman med grønsaker Ved wokking skal vi bruke sterk varme Kjøt kan òg kokast Koking tek lengre tid og eignar seg godt for kjøt som er mindremørt Kjøtet bør eigentleg ikkje koke men trekkje i lang tid like under kokepunktet på ca 90 95 C Då blir kjøtet mørt og saftig Du kan sjå at det er ferdig når kjøtetlosnar frå beina I leksjon 17 lærer du meir om koking av kjøt Tips Om steiking av kjøtt www matprat no matnyttig metoder steking steking i panne Kjøt og mattryggleik Det kan vere sjukdomsframkallande mikroorganismar på rått kjøt sjølv om det er svært sjeldan i Noreg For å vere sikre bør vi hindre at desse organismane kan kome over på andre matvarer som vi skal ete rå til dømes salat Derfor må vi halde råttkjøt og grønsaker skilde frå kvarandre Vi må òg vaske kniven og fjøla som vibrukte til kjøtet før vi bruker det til grønsaker salat eller brød eller bruke forskjellige fjøler og knivar I kjøleskap blir aktiviteten til mikroorganismane redusert slik at lagringsevna blir lenger I frysaren ligg mikroorganismane i dvale eller dei døyr og då blir lagringsevna endå betre Kjøt kan fort bli dårleg dersom vi oppbevarer det feil til dømes lèt det stå i romtemperatur for lenge Ver obs på kor lenge kjøtet kan halde seg Det er òg viktig å følgje merkinga av matvarer Merkinga gir opplysningar om lagringsevne og innhald og ho kan òg seie noko om oppbevaring og tillaging Ver merksam på forskjellen på siste forbruksdag og best før Ver merksam på at ferdigpakka produkt med god lagringsevne ofte inneheld tilsettekonserveringsmiddel E stoff Dersom du et mykje av slike matvarer er det viktigå vere merksam på dette Vi veit ikkje heilt korleis store dosar av enkelte E stoffover lang tid påverkar helsa vår Derfor er det smartare å lage maten sjølv frå grunnen av og då veit du òg heilt sikkert kva maten inneheld Om maten i leksjon 8 Heimebaka tortillalefser side 47 Kjøt og bønnefyll side 47 Kylling og grønsakfyll side 47 Heimelaga guacamole side 48 Tomatsalsa side 48 Sjokolademousse side 49 Det er artig å lage tortillalefser sjølv Og vi kan lage dei med norsk rapsolje og norsk byggmjøl slik at det blir kortreist mat Kjøt og bønnefyll er eit alternativ til kjøtdeig Reint kjøt gir mindre feitt og bønner gir ein spennande konsistens Kylling og grønsaksfyll er eit anna forslag Her sparer vi i tillegg mykje feitt i forhold til fyll av kjøtdeig Når du har laga heimelaga guacamole éin gong vil du neppe gå tilbake til ferdigkjøpt Det same gjeld tomatsalsa Når vi lagar heile tacomåltidet frå botn av sparer vi oss sjølve for unødvendige tilsetjingsstoff og det blir rimelegare Og smaken ja døm sjølv Sjokolademousse er ein festdessert Vi lagar han for å lære om å smelte i vassbad skilje egg og vende inn stivpiska eggekvite Visste du at Visste du at Lista som inneheld tilsetjingsstoff som er tillatne i Noreg blir kalla positivlista eller Tilsetjingsstoffforskrifta Tilsetjingsstoffa er delte inni grupper Frå E 100 finn vi fargestoff frå E 200 finn vi konserveringsmiddel osv Det er ikkje rett at di høgre E nummer eit stoff har di farlegare er det Vi bruker tilsetjingsstoffheime òg til dømes når vi bruker bakepulver Mange av dei vanlegaste tilsetjingsstoffa finst naturleg i maten Di yngre eit dyr er når det blirslakta di mørare er kjøtet Kyllingkjøt er det kjøtslaget som det blir ete mest av i verda og det er òg det kjøtslaget som aukar mest i Noreg Quiz Kva inneheld maten Tilsetjingsstoffa E stoffa E 100 E 199 er fargestoff Er påstanden rett eller gal Rett E 100 E 199 er fargestoff Gal E 100 E 199 er ikkje fargestoff På nokre matvarer kan du finne att farleg transfeitt under eit anna namn Kva for eit Delvis herda vegetabilsk feitt Fleirumetta feitt Er alle E stoffer kunstige Ja alle E stoffer er kunstige Nei alle E stoffer er ikke kunstige Kva er ein varedeklarasjon Eit merke på emballasjen til ei matvare som inneheld ei oversikt over kva matvara inneheld ingrediensar Eit merke på emballasjen til ei matvare som fortel oss om næringsinnhaldet i matvara for eksempel energi protein feitt og karbohydrat 1 4 Gratulerer Full pott med 0 0 rette Ta testen en gang til Prøv igjen Du fikk 0 0 rette Ta testen en gang til Genmodifisering Lær mer om genmodifisering oppskrifter Sjokolademousse 4 porsjonar Tomatsalsa Kylling og grønsaksfyll Heimebaka tortillalefser 12 stk Kjøt og bønnefyll Heimelaga Guacamole vil du vite mer artikkel Matforsking Nettsida til matforskingsinstituttet Nofima Les artikkel artikkel Opplysningskontoret for egg og kjøt Vil du vite meir om Opplysningskontoret for egg og kjøt Les artikkel artikkel Kva inneheld maten Vil du vite meir om kva maten inneheld Les artikkel artikkel Tilsetjingsstoff Vi du vite meir om tilsetjingsstoff Les artikkel artikkel Mat og mattryggleik Nettside om mat og mattryggleik Les artikkel Hva inneholder maten Hva er tilsetningsstoffer Kompetansemål planleggje og gjennomføre måltid i samband med høgtider eller fest og ha ei vertskapsrolle gi døme på korleis kjøkkenreiskapar tillagingsmåtar eller matvanar har endra seg over tid eller flytta seg geografisk og forklare korleis det har verka inn på livet til folk planleggje og lage trygg og ernæringsmessig god mat og forklare kva for næringsstoff matvarene inneheld vurdere kosthaldsinformasjon og reklame i media Fra teoriboka Når vi kjøper en ferdigpakket matvare i butikken skal den være merket med

    Original URL path: http://www.mat.no/nno/oek/Ungdomstrinnet/Leksjoner/Leksjon-8-Kva-inneheld-maten (2016-01-04)
    Open archived version from archive

  • Mat.no
    styresmaktene Helsedirektoratet gir oss råd for eit sunnare kosthald Råda er eit godt utgangspunkt for planlegging av måltid Dei seier at å ta små grep i kvardagen kan vere svært viktig for helsa Nøkkelholsmerket er eit hjelpemiddel til å få dette til Det blir tilrådd å ha eit variert kosthald med mykje grønsaker frukt og bær grove kornprodukt og fisk Reduser mengda av foredla kjøt raudt kjøt salt og sukker Å drikke vatn som tørstedrikk er også eit råd alle bør følgje Helsedirektoratet seier vidare at vaksne bør vere fysisk aktive i minst 30 minutt kvar dag Barn og unge bør vere i aktivitet i minst 60 minutt Om maten i leksjon 9 Kjøtkaker er sjølve symbolet på norsk tradisjonsmat Når vi set til mjølk potetmjøl osv til kjøtdeigen seier vi at vi sper deigen og vi lagar ein kjøtfarse Kjøtkaker i brun saus kokte poteter og ertestuing eller kålstuing var kvardagsmat tidlegare I dag er vi opptekne av ikkje å ete så mykje feitt til kvardags så no passar kjøtkaker betre som søndagsmiddag Kokte poteter er ein del av den norske middagstradisjonen I mange familiar er potetene bli bytte ut med ris eller pasta Det er berekra ig å velje poteter til fleire middagar her i Noreg fordi vi kan dyrke potetene i eige land og over heile landet Kokte poteter høyrer heime i eit sunt kosthald Semulepudding med raud saus er ein gammal tradisjonsdessert Semulegryn er laga av mjølkjernen i kveitekornet Raud saus kan lagast av saft eller silte raude bær Vi bruker potetmjøl som er laga av poteter til å tjukne den raude sausen Quiz Måltidet ein verdi å ta vare på Fullfør setninga Vi bør ete fleire små måltid færre store måltid Kvifor kan det seiast at det er berekraftig å ete meir poteter her i Noreg Fordi dyrking av poteter ikkje fører til CO2 utslepp Fordi vi kan dyrke poteter lokalt i Noreg Kva heiter merkeordninga som kan hjelpe oss med å ta små grep i kvardagen som kan ha mykje å seie for helsa vår Trygg helse merket Nøkkelholsmerket 1 3 Gratulerer Full pott med 0 0 rette Ta testen en gang til Prøv igjen Du fikk 0 0 rette Ta testen en gang til Tallerkenmodellen Til middag kan tallerkenmodellen vere ei rettesnor Tallerkenmodellen hjelper oss til å ete passeleg mykje av dei ulike middagsmatvarene oppskrifter Semulepudding Brun saus Kjøtkaker Kokte poteter Måltidet en verdi å ta vare på Hva er det som kjennetegner et måltid Kompetansemål planleggje og lage trygg og ernæringsmessig god mat og forklare kva for næringsstoff matvarene inneheld samanlikne måltid ein sjølv lagar med kostråda frå helsestyresmaktene gi døme på korleis kjøkkenreiskapar tillagingsmåtar eller matvanar har endra seg over tid eller flytta seg geografisk og forklare korleis det har verka inn på livet til folk lage mat for ulike sosiale samanhengar og drøfte korleismat er med på å skape identitet Fra teoriboka De fleste tenker på noe positivt og hyggelig når de hører ordet måltid For måltidene er en viktig

    Original URL path: http://www.mat.no/nno/oek/Ungdomstrinnet/Leksjoner/Leksjon-9-Maaltidet-ein-verdi-aa-ta-vare-paa (2016-01-04)
    Open archived version from archive

  • Mat.no
    tilrådd Mat som smaker salt er til dømes spekeskinke og salamipølse Grunnen til at vi får i oss for mykje salt er at det er tilsett ekstra mykje salti ferdigmat Eit døme på sur smak er sitron Surt er ofte ein smak vi må venje oss til Den siste smaken vi skal ta for oss blir kalla umami Umami er eit japansk ord som tyder det som smaker godt Det er ein smak dei fleste opplever positivt Soyasaus og soltørka tomatar er døme på matvarer med denne smaken Smaks reseptorar for umami blei funne først i 1999 så derfor blir umami ofte òg omtalt som den ukjende smaken eller den nye smaken Tips På nettportalen mat no kan de laste ned undervisningsopplegget Med smak på timeplanen Dersom mat og helse gruppa di ikkje har prøvd dei morosame smakstestane før kan det vere ein nyttig aktivitet i faget Om maten i leksjon 10 Thailandsk fiskegryte er ein smaksrik gryterett No når vi har lært om smakssansen og grunnsmakane kan vi diskutere dette under måltidet Kva for grunnsmakar kan vi identifisere i thailandsk fiskegryte Soltørka tomatar er ei matvare som smakar umami Skjer soltørka tomatar i strimlar og smak Eller ha dei i ein grøn salat Dersom de har tid er det eit artig prosjekt å lage soltørka tomatar frå ferske tomatar Sitrussalat av grapefrukt appelsinar og druer har minst to av grunnsmakane Kva for smakar Karamellsaus lagar vi for å lære om prosessen når sukker blir karamellisert Maten i leksjon 10 gir oss eit to retters måltid der vi kan identifisere alle fem grunnsmakane Visste du at Ca 25 av befolkningenkan kalles supersmakere Supersmakerne har fleresmaksløker på tunga ennandre De kjenner en bittersmak når de blir testetmed en såkalt PROP test kilde Nofima Metallisk smak i munnen kalles dysgeusi Det kan være ulikegrunner til at vi får metallsmak i munnen for eksempel betenttannkjøtt karies sår skader soppinfeksjon eller medisinerved behandling av ulike sykdommer Bitter smak har fra tidligeretider fungert som en slagsgiftalarm Giftige plantersmaker ofte bittert og biologer tror at dette har fungert som et slags varslingssystem for hva man ikke burde spise Smakssansen blir redusert hos eldre mennesker Derfor er det ekstra viktig at maten som blir servert ser delikat ut slik at man får lyst til å spise den selv om maten smaker mindre enn den har gjort tidligere Quiz Smakssansen Kva er ein supersmakar Ein som har fleire smaksløkar på tunga enn andre Ein som har smakt på svært mykje Kva for ein av dei fem grunnsmakane kan vi smake i soyasaus og soltørka tomatar Umami Søtt Kva for ein smak har fungert som ein slags giftalarm frå tidlegare tider Salt smak Bitter smak 1 3 Gratulerer Full pott med 0 0 rette Ta testen en gang til Prøv igjen Du fikk 0 0 rette Ta testen en gang til Smakene Mennesket har fem sansar syn høyrsel kjensle lukt og smak Her skal du lære meir om smakssansen oppskrifter Sitrussalat Thailandsk fiskegryte Salat med soltørka tomater vil du

    Original URL path: http://www.mat.no/nno/oek/Ungdomstrinnet/Leksjoner/Leksjon-10-Smakssansen (2016-01-04)
    Open archived version from archive

  • Mat.no
    11 Helsedirektoratet tilrår eit plantebasert kvardagskosthald og vi bør ete grovare brød og kornprodukt For å meistre å lage gjærdeig er det greitt å øve seg på ein fin gjærdeig første gongen Følg då oppskrifta for gjærbakst grunndeig vel ein type bakst og følg framgangsmåten for denne baksten Med fin gjærdeig først er det lettare å bli kjent med prosessar som utbaking heving og etterheving Så kan vi seinare byte ut delar av det sikta kveitemjølet med sammale mjøl og bake grovare gjærbakst Eigentleg erdet berre å la fantasien bestemme korleis bakverka dine skal bli Gjærbakst kan frysast i brødposar slik at vi kan ta fram akkurat det vi treng til kvart måltid Då er det lettare å unngå å kaste restar av brød Det er herleg å unne seg å smake på baksten når han er heilt nysteikt òg Smør eit fat med ulike typar pålegg eller la alle smøre maten slik dei sjølve vil Men kok gjerne nokre egg og server hardkokte egg som pålegg saman med fiskepålegg eller kjøtpålegg Det smaker alltid godt Visste du at Korn inneheld karbohydrat feitt og protein i tillegg til mengder av vitamin mineralog sporstoff 25 av det daglege inntaket av protein i norsk kosthald kjem frå korn og kornprodukt Korn inneheld 8 16 protein avhengig av kva for ein kornart det dreiar seg om Proteinet i korn er ikkje fullverdig Det vil seieat vi ikkje kan klare oss med berre å ete protein frå korn Et vi derimot kornproduktsaman med andre proteinhaldige matvarer til dømes ost og mjølk gir vi kroppen eit samla proteintilskot med høgrekvalitet Gluten er eit protein som i hovudsak finst i kornsortane kveite bygg rug og spelt Havre er i utgangspunktet glutenfritt men kan bli ureina gjennom produksjonsprosessen Mjøl av mais ris hirse og bokkveite inneheld ikkje gluten Cøliaki er ein sjukdom som gjer at gluten øydelegg tarmtottane i tynntarmen Det er der ein stor del av oppsuginga av næringsstoffskjer Cøliaki er ein kronisk livslang sjukdom men ved å leve på glutenfri kost held cøliakaren den som harcøliaki seg heilt symptomfri I Noreg er det ca 12 000 som har diagnosen cøliaki Varer med dette symbolet sjå side 62 i teoriboka er glutenfrie NCF står for Norsk cøliakiforening Quiz Korn er basismat Ranger dei tre hovudtypane mjøl etter kor grove dei er frå minst til mest Sikta mjøl Sammale mjøl Heilkorn Er protein i korn fullverdig Ja vi kan klare oss med berre å ete protein frå korn Nei vi kan ikkje klare oss med berre å ete protein frå korn Kva kan du ikkje ete dersom du har cøliaki Gjær Gluten 1 3 Gratulerer Full pott med 0 0 rette Ta testen en gang til Prøv igjen Du fikk 0 0 rette Ta testen en gang til Brød og gjærdeig Å bake heime er rimelegare enn å kjøpe brød i butikken og ikkje minst gir brød bakinga ei kosestund på kjøkkenet oppskrifter Hardkokte egg Små porsjonsrugbrød med hjarte 8 stk Grove horn 8 stk Loff Fine

    Original URL path: http://www.mat.no/nno/oek/Ungdomstrinnet/Leksjoner/Leksjon-11-Korn-er-basismat (2016-01-04)
    Open archived version from archive

  • Mat.no
    den dårlege maten til ein blir sjuk Salmonellabakteriar kan det faktisk vere ganske ofte i egg fjørfekjøt og svinekjøt i mange land Vi har heldigvis svært sjeldan sjukdomstilfelle av salmonella frå norsk mat Ved dei aller fleste sjukdomstilfella er vedkomandeblitt smitta i utlandet Ei matforgifting kjem som oftast av at stafylokokkbakteriar i maten dannar ei gift i tarmen vår Då blir du sjuk kort tid etter måltidet éin til seks timar Sterkesmerter kvalme oppkast og diaré er dei vanlege symptoma omtrent som ved matinfeksjonar Den mest alvorlege typen matforgifting blir kalla botulisme Ved å repetere hygienereglane i leksjon 1 står du godt rusta til å hindre matinfeksjonar eller matforgiftingar når du lagar maten sjølv Om maten i leksjon 12 Alle har vel ete burgar av kjøt og med vanleg fint burgarbrød Så kva med å prøve ein alternativ burgar der vi lagar burgaren av laks og baker burgarbrødet sjølve Som dressing foreslår vi heimelaga aïoli Aïoli har du kanskje smakt i syden Vi lagar han av majones og aller best og artigast er det å lage han av heimelaga majones Lappar leppar er norsk tradisjonsbakst Det er enkelt å steikje små lappar og vi kan bruke restar av meieriprodukt og egg som er litt over dato Supergodt blir det uansett I eldre tider var det mange som hadde ei takke i huset særleg var det vanleg på bygdene Her steikte dei små lappar til ettermiddagskaffien eller til kaffipausen Med ein rest av risgraut i røra får du herlege rislappar Mange stader i landet steikjer dei tradisjonsbaksten sveler Dei er gjerne litt større og hevingsmiddelet er ofte natron Du får alltid sveler i kafeen på ferjene i Møre og Romsdal Er det lappar leppar rislappar eller sveler som er mestvanleg der du bur Quiz Kor lenge held maten seg Kven har ansvaret for at maten vi kjøper her i Noreg er trygg å ete Helsedirektoratet Mattilsynet Kva for bakteriar er årsak til flest matinfeksjonar i verda Salmonellabakteriar Sarmonellabakteriar Kva slags datomerking fortel oss at det kan vere trygt å ete matvara etter at datoen er gått ut Best før dato Siste forbruksdag dato 1 3 Gratulerer Full pott med 0 0 rette Ta testen en gang til Prøv igjen Du fikk 0 0 rette Ta testen en gang til Konservering Med konservering meiner vi å behandle maten slik at han held seg godt til seinare bruk oppskrifter Lappar Heimelaga majones Lakseburgarar 4 stk Aïoli vil du vite mer artikkel E nummerlista Vil du vite mer om E nummer Les artikkel artikkel Mattilsynet Nettsidene til Mattilsynet Les artikkel Hvor lenge holder maten seg Hvorfor kaster vi så mye mat som vi gjør Kompetansemål planleggje og lage trygg og ernæringsmessig god mat og forklare kva for næringsstoff matvarene inneheld samanlikne måltid ein sjølv lagar med kostråda frå helsestyresmaktene vurdere kosthaldsinformasjon og reklame i media vurdere og velje matvarer på ein mangfaldig varemarknad når ein planlegg innkjøp Fra teoriboka Undersøkelser har vist at mange ikke vet hva holdbarhetsmerkingen på maten betyr Se etter holdbarhetsdatoen

    Original URL path: http://www.mat.no/nno/oek/Ungdomstrinnet/Leksjoner/Leksjon-12-Kor-lenge-held-maten-seg (2016-01-04)
    Open archived version from archive